Γράφει ο Μιχάλης Στούκας
Οι πασίγνωστες πλέον φωτογραφίες των «200» της Καισαριανής αποτέλεσαν την αφορμή για έναν ακόμη μεγάλο κύκλο συζητήσεων γύρω από τη σχετικά πρόσφατη, ελληνική ιστορία
Ίσως αυτές αποτέλεσαν αφορμή για περισσότερες έρευνες και αποκαλύψεις. Ίσως όμως αποτελέσουν και τη θρυαλλίδα άλλων εξελίξεων. Και αναφέρομαι στην ανάγκη να ξαναγραφτούν σημαντικά κεφάλαια τόσο της περιόδου του εθνικού διχασμού και της μικρασιατικής εκστρατείας, αλλά, κυρίως, η ιστορία της δεκαετίας του 1940.
Την τεράστια προσφορά του Ελευθέριου Βενιζέλου στη χώρα μας, κανείς λογικά σκεπτόμενος Έλληνας δεν μπορεί να την αμφισβητήσει. Κανείς όμως δεν έχει το αλάθητο. Κι όσο περισσότερο εντρυφήσει κανείς στα ιστορικά γεγονότα της εποχής εκείνης βλέπει ότι θα μπορούσε οι χειρισμοί του σε μερικά θέματα να είναι καλύτεροι. Το να κάνει βέβαια κάποιος ανέξοδη κριτική, μετά από 110 χρόνια, στους χειρισμούς ενός σπουδαίου πολιτικού χωρίς να γνωρίζει όλα τα δεδομένα εμπεριέχει μεγάλο ρίσκο και άστοχες εκτιμήσεις. Απ’ ό, τι φαίνεται, στο βορειοηπειρωτικό, ο Βενιζέλος βρέθηκε με το πιστόλι στον κρόταφο: Βόρειος Ήπειρος ή νησιά του Ανατολικού Αιγαίου; Η επιλογή είναι γνωστή και πιθανότατα το ίδιο θα έκαναν και οι πολιτικοί του αντίπαλοι.
Κι αν ισχυριστεί κάποιος ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα, ας ρίξει μια ματιά στο κατηγορητήριο των οκτώ (οι έξι από τους οποίους εκτελέστηκαν) το 1922: «Ημελήθη η προσάρτησις της Βορείου Ηπείρου» είναι μία από τις 15 βασικές κατηγορίες. Δεν πρόκειται για κάτι που προστέθηκε απλά για να γίνει ογκωδέστερο το κατηγορητήριο, αλλά όντως, φαίνεται ότι το 1921 δόθηκε μεγάλη ευκαιρία στη χώρα μας να ενσωματώσει τη Βόρεια Ήπειρο, αλλά η τότε ελληνική κυβέρνηση Γούναρη έριξε όλο το βάρος στη Μικρά Ασία με την εκστρατεία που οδήγησε τον Ελληνικό Στρατό 60 χλμ. έξω από την Άγκυρα. Τελικά, τα χάσαμε όλα όπως είναι γνωστό. Αλλά και αυτή η εκτέλεση των έξι (θα υπήρχε και 7ος, ο πρίγκιπας Ανδρέας, που γλίτωσε λόγω της βασιλικής του καταγωγής και του αγγλικού ενδιαφέροντος) δεν προκάλεσε απλώς αίσθηση στο εξωτερικό, αλλά και σφοδρές αρνητικές κριτικές των «Μεγάλων Δυνάμεων» για την επαναστατική κυβέρνηση, που μετατράπηκε και αυτή σε αποδιοπομπαίο τράγο. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση είναι η αλλαγή της συμπεριφοράς του Βενιζέλου μετά την υπογραφή της θριαμβευτικής για την Ελλάδα Συνθήκης των Σεβρών (1920) και της δολοφονικής απόπειρας εναντίον του στη Μασσαλία. Πέρα από την, αναμφισβήτητη και απόλυτα δικαιολογημένη ψυχολογική φόρτιση, που δεν είναι βέβαιο ότι τον εγκατέλειψε ως το τέλος της ζωής του, έδειξε τόσο με την προκήρυξη των μοιραίων, όπως αποδείχθηκε, εκλογών του Νοεμβρίου 1920, όσο και με λανθασμένους χειρισμούς, όπως π.χ. στο θέμα της Ανατολικής Θράκης έναν άλλον εαυτό.
Η έντονη διαφωνία του με τον στενό συνεργάτη του και έναν από τους δεινότερους ρήτορες που πέρασαν από το ελληνικό Κοινοβούλιο, Εμμανουήλ Ρέπουλη, στη Λωζάνη, η οποία σήμανε ουσιαστικά και τη διακοπή των σχέσεών τους, δεν ήταν τυχαία. Τα λάθη του πάντως με τη Βόρειο Ήπειρο και τη Σάσωνα, που παραχώρησε με νόμο στην Αλβανία το 1914, τα αναγνώρισε ο ίδιος όταν έγινε ξανά πρωθυπουργός το 1928 και μέσω του Ανδρέα Μιχαλακόπουλου ζήτησε να δοθούν στην Ελλάδα, για να εισπράξει βέβαια ειρωνικές απαντήσεις από τους Ευρωπαίους. Θεωρώ λοιπόν ότι θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε κάποια σημεία της ταραγμένης αυτής περιόδου και να γίνουν ευρύτερα γνωστά κάποια πράγματα.
Ας πάμε όμως και στην άλλη «επίμαχη» περίοδο, αυτή της δεκαετίας του 1940. Κυρίως στα κεφάλαια της Εθνικής Αντίστασης και του εμφυλίου. Έκαναν όντως αντίσταση οι λεγόμενοι αντιστασιακοί ή μήπως προέβαιναν σε τυφλές επιθέσεις σε βάρος Ιταλών και Γερμανών, κυρίως, που οδηγούσαν σε ανελέητα αντίποινα; Όλοι όσοι θεωρούνται αντιστασιακοί ανήκαν στο ΚΚΕ; Η δράση του ΕΔΕΣ, της ΕΚΚΑ, του δολοφονημένου από ελασίτες Δημητρίου Ψαρρού και άλλων, μικρότερων οργανώσεων, δεν ήταν αντιστασιακή;
Και με αφορμή τις φωτογραφίες όσων εκτελέστηκαν στην Καισαριανή όλοι αυτοί ήταν φιλικά προσκείμενοι στο ΚΚΕ; Άποψή μου είναι ότι δεν μπορείς να καπελώνεις, να οικειοποιείσαι και να διεκδικείς το μονοπώλιο των ηρωικών πράξεων του ελληνικού λαού. Θα δούμε και τις ευθύνες του ΚΚΕ για την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή σε άρθρο μας το Σ/Κ.
Από την άλλη πλευρά, σίγουρα υπήρχαν δωσίλογοι, μαυραγορίτες και κάθε είδους συνεργάτες των κατακτητών στην Κατοχή. Αν διαβάσει κανείς βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και αναφέρονται στο θέμα, θα δει ότι πολλοί αναφέρονται με τα αρχικά τους. Ελλοχεύει ο κίνδυνος να έχει γίνει κάποιο λάθος και να στιγματιστούν άνθρωποι και μάλιστα για σοβαρότατα αδικήματα-εγκλήματα. Πολλοί, στα σχόλια, ζητούν ονόματα, διευθύνσεις και στοιχεία των απογόνων όλων των παραπάνω. Ακόμα και ειδικά δικαστήρια δωσιλόγων έγιναν (σχετικό είναι το βιβλίο του Δημήτρη Κουσουρή «Οι δίκες των δωσιλόγων 1944-1949» που έχουμε στη διάθεσή μας) και πάλι τα πράγματα δεν έχουν ξεκαθαρίσει. Σχεδόν όλοι έχουν να πουν πράγματα για κάποιους που πλούτισαν ξαφνικά μετά την Κατοχή. Πιθανότατα, αυτοί ήταν κουκουλοφόροι και μαυραγορίτες της Κατοχής ή απόγονοί τους. Μετά από ογδόντα χρόνια, νομίζω ότι όλα τα ανάλογα αδικήματα που τελέστηκαν στην Κατοχή, από Έλληνες που δεν ζουν άλλωστε σήμερα, έχουν παραγραφεί.
Τελευταία επίμαχη περίοδος είναι αυτή του εμφυλίου, όπως λέγεται, πολέμου, άσχετο αν κάποιοι διαφωνούν με αυτό τον όρο. Και γι’ αυτό το θέμα πρέπει να διευκρινιστούν πολλά.
Να ξεκαθαρίσει όχι μόνο η αμφιλεγόμενη δράση ορισμένων προσώπων, οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν (π.χ. η μία πλευρά κάνει λόγο για κονσερβοκούτια, η άλλη για χρήση βομβών ναπάλμ από τις κυβερνητικές δυνάμεις), αλλά και ο ρόλος των ξένων κρατών στον εμφύλιο. Έδωσε όντως ο Στάλιν εντολή να ξεκινήσει ο δεύτερος γύρος του εμφυλίου; Ποιος ήταν ο ρόλος του Τίτο; Η Βουλγαρία και οι άλλες χώρες του, τέως ανατολικού μπλοκ συμμετείχαν στον εμφύλιο; Αποτέλεσε η Αλβανία ορμητήριο του ΔΣΕ; Είχε όντως εγκατασταθεί στο Λεσκοβίκι (του νομού Κορυτσάς) προσωρινά (για τρία χρόνια, 1946-1949), το αρχηγείο του ΔΣΕ; Είναι επίσης γνωστό, ότι μετά από πολλές μάχες στην Ήπειρο, με χαρακτηριστικότερη αυτή της Μουργκάνας; πολλοί άνδρες και πολλές γυναίκες του ΔΣΕ βρήκαν καταφύγιο στη γειτονική χώρα.
Αλλά και γενικότερα, ο Χότζα που εκτελούσε όποιον Βορειοηπειρώτη επιχειρούσε να δραπετεύσει από την κόλαση της Αλβανίας, δεν έδειχνε να ενοχλείται όταν αντάρτες του ΔΣΕ μπαινόβγαιναν στη χώρα του… Υπήρξε κάποια κίνηση από την Ελλάδα προς τον Ο.Η.Ε., για την άμεση αλβανική παρέμβαση στα ελληνικά εσωτερικά ζητήματα; Και ο ρόλος των Αμερικανών πρέπει να διερευνηθεί. Μήπως ξεπέρασαν τα όρια και προέβησαν κι αυτοί σε πράξεις ενάντιες στο Διεθνές Δίκαιο;
Πριν από 49 χρόνια, το 1977, η Μπέσσυ Αργυράκη ερμήνευε (μαζί με τον Πασχάλη και τους αξέχαστους Μαριάννα Τόλη και Ρόμπερτ Ουίλιαμς), το τραγούδι «Τι τα θέλεις τώρα;» (Γ. Χατζηνάσιος – Σ Τηλιακού). Σε ένα από τα κουπλέ που ερμήνευσε η κυρία Αργυράκη, υπάρχουν οι στίχοι: «Ο δάσκαλος με σάπια κιμωλία, μας δίδασκε αμφίβολη ιστορία». Μπορεί πλέον να μην υπάρχουν σάπιες κιμωλίες κ.λπ., αλλά η ιστορία που διδάσκεται είναι όχι απλώς αμφίβολη, αλλά προβληματική.
Αν η νυν ή η αμέσως επόμενη κυβέρνηση δεν προχωρήσουν στη γενναία απόφαση να γραφτούν νέα σχολικά βιβλία που θα αποδίδουν, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια γίνεται, τα ιστορικά γεγονότα, ιδιαίτερα του πρώτου μισού του 20ου αιώνα, θα βρίσκονται διάφοροι συλλέκτες να δημιουργούν ατελείωτες συζητήσεις και καβγάδες. Υπάρχουν πολλοί σημαντικοί ιστορικοί στην Ελλάδα, που μπορούν να αναλάβουν αυτό το βαρύ φορτίο, της συγγραφής νέων βιβλίων. Αρκεί, όταν γράφουν, να βγάζουν τις πολιτικές ή και κομματικές παρωπίδες τους, έτσι ώστε να αφήσουν έργο – παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Οι πολιτικοί οφείλουν να παρέχουν τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, πρόσβαση σε κρατικά αρχεία, και, κυρίως, να αποφύγουν οποιαδήποτε παρέμβαση. Αλλιώς, θα οδηγηθούμε πάλι σε συνωστισμούς σε παραλίες και σε πραγματικότητες που μετατρέπονται σε μύθους και αντίστροφα, σε παραμύθια που γίνονται ιστορία…
ΥΓ. Εννοείται ότι αν γίνει κάτι τέτοιο (προσωπικά το θεωρώ απίθανο, καθώς κάποιοι βολεύονται με την υπάρχουσα κατάσταση), δεν επιθυμώ να έχω συμμετοχή. Φυσικά, τα στοιχεία από τα άρθρα μου μπορούν να αντληθούν και αν μπορώ να δώσω κάποιες πρόσθετες πληροφορίες, θα το κάνω ευχαρίστως και αφιλοκερδώς, εξυπακούεται…
Πηγή: protothema.gr
